|
|
| | |  |
adres:
St Jacobsstraat 171
3511 BP Utrecht
foto’s: Frans Sellies © 2006, 2007
|
|
|
|
Het kerkgebouw
De Jacobikerk is een middeleeuwse parochiekerk, die in de 12e eeuw gesticht is in een wijkje langs de rivier de Vecht. Van die oorspronkelijke kerk is niets meer over. De huidige gotische kerk is in de 14e en 15e eeuw herhaalde malen veranderd en uitgebreid. Toen hij naar het westen vergroot werd, kwam de toren in de kerk te staan. Tijdens het beleg van Vredenburg in 1576/1577 werd het zuidwestelijke deel van de kerk zwaar beschadigd. De plaats waar dat gebeurde, is herkenbaar aan de zwart/wit geschilderde balken die in de plaats van het vernielde gewelf kwamen in de zuidwest hoek van de kerk.
Bezienswaardigheden zijn onder meer het prachtige koperen koorhek uit de 16e eeuw, de kleurrijke gewelfschotels en het kamertje of kluis aan het oosteinde van het zuidelijke zijschip, waarin tot 1492 een vrome kluizenares leefde. Aan de zuidelijke buitenmuur zijn twee eeuwenoude zonnewijzers te zien.
Wilt u rondkijken in de kerk? Klik dan HIER. (link naar de site van kerkenkijken.nl)
Het orgel
In de Jacobikerk zijn 3 orgels aanwezig. Het hoofdorgel is een orgel van Garrels/Meere uit 1742 (Garrels).
Het orgel in de Jacobikerk heeft een rijke geschiedenis. Al in 1509 was er sprake van een orgel, gebouwd door Gerrit Pietersz. De kas van het hoofdwerk van het huidige orgel is het enige deel dat hiervan is overgebleven.
In 1742 voerde de Duitse orgelbouwer Rudolph Garrels een ingrijpende ombouw uit. Met gebruikmaking van het oude pijpwerk en plaatsing van nieuwe registers werd het orgel totaal omgebouwd. Aan de hoofdwerk dispositie werd in 1750 door de Utrechtse orgelbouwer H.H. Bätz een Cornet 4st. toegevoegd
In 1823 vond een grote ombouw plaats door de Utrechtse orgelbouwer Abraham Meere. Het rugwerk werd geheel vernieuwd en er werd nieuw oxaal gemaakt.
In de periode 1883 – 1911 verrichten de Utrechtse orgelbouwers Witte en De Koff restauratiewerkzaamheden en werden naar de muzikale smaak van die tijd, registers als Violon, Gamba en Vox-celeste op het orgel geplaatst, waarvoor op het hoofdwerk de Openfluit werd geofferd. Op het rugwerk verdwenen karakteristieke registers als Carillon, Flageolet, Sexquialter, Flute travers, Quint 1 1/3.
In 1978 voltooiden de Utrechtse orgelmakers de gebr. van Vulpen een grote algehele restauratie. Uitgangspunt van de restauratie werden de reconstructie van het het rugwerk te reconstrueren naar de situatie van 1823 en de reconstructie van het hoofdwerk en het pedaal naar de situatie van 1750. In klankgeving van hoofdwerk en pedaal werd in grote lijnen de aangetroffen situatie gehandhaafd. Wel werden balgen ,windladen, register en speelmechanieken gerestaureerd en werden de oude klavieren van Garrels, die ondanks vervanging in 1911 nog bewaard waren gebleven, weer herplaatst worden.
In 1996/1997 werd het orgel geherintoneerd door de orgelmakers de gebr. Van Vulpen.
De dispositie van het Garrels / Meere orgel is:
Hoofdwerk (C-c3) :
Prestant 16'
Octaaf 8'
Holpijp 8'
Octaaf 4'
Openfluit 4'
Roerfluit 4'
Quint 3'
Octaaf 2'
Woudfluit 2'
Cornet IV (discant)
Sexquialter III
Mixtuur IV-VI (B / D)
Trompet 8'
Tremulant
|
Rugwerk (C-c3) :
Prestant 8'
Holpijp 8'
Quintadeen 8'
Fluit Travers 8' (discant)
Octaaf 4'
Gemshoorn 4'
Octaaf 2'
Woudfluit 2'
Quint 1 1/2'
Flageolet 1'
Carillon III (discant)
Sexquialter II (discant)
Mixtuur III-VI (B / D)
Fagot 8' (B / D)
Vox Humana 8' (B / D)
Tremulant
|
Pedaal (C-d1) :
Prestant 16'
Bourdon 16'
Octaaf 8'
Octaaf 4'
Mixtuur IV-V
Bazuin 16'
|
Koppelingen: Pedaal - Hoofdwerk, Pedaal - Rugwerk, Hoofdwerk - Rugwerk (gedeeld).
Speelhulpen: Afsluiters, Ventiel.
Sinds 2005 is Gerrit Christiaan de Gier de vaste organist van de Jacobikerk. Hij volgde in 2005 Theo Teunissen op die sinds 1978 de vaste bespeler van het Jacobi-orgel was. Vanaf 2005 begeleidt Theo Teunissen nog eens per maand de diensten. (info 2008)
|
|
Gerrit Christiaan de Gier
|
|
|
Geluidsvoorbeeld
Gerrit Christiaan de Gier speelt het 3e deel (allegro) uit het concert LV 133 in b kl.t. van Johann Gottfried Walther.
J.G. Walther - 3e dl (allegro) uit het concert LV 133
|
|
|
|
Theo Teunissen speelt Batalla de quinto tono van een anonieme Spaanse componist.
Theo Teunissen speelt Erbarm dich mein, o Herre Gott (BWV 721) van J. S. Bach.
Batalla de quinto tono
|
|
|
Erbarm dich mein, o Herre Gott (BWV 721)
|
|
(Met dank aan Gerrit Christiaan de Gier en Theo Teunissen voor deze geluidopnames)
Behalve dit Garrels /Meere orgel zijn er nog 2 andere orgels in de kerk aanwezig:
Website
De website van de Jacobikerk is: http://www.jacobikerk.nl/
Literatuur :
- B. Wisgerhof / Utrechts orgellandschap. Amersfoort : Willemsen, 1979.
- Peter van Dijk, Gert Oost / Utrecht orgelstad : Inventarisatie van orgels in kerken en kapellen in de stad Utrecht : Verschenen t.g.v. de 5e Orgelvoettocht 12 september 1981. Utrecht : Overlegorgaan voor Muziek en Kerken, 1981.
- Peter van Dijk, Ronald Doornekamp /Orgels in de stad Utrecht : Zes eeuwen geschiedenis en een inventarisatie. Utrecht : Stichting Organisatie Oude Muziek, 1992.
- Hans van Nieuwkoop (eindred.) / Het historische orgel in Nederland 1479 - 1725. Amsterdam : Stichting NIvO, 1997. (Encyclopedie Het Historische Orgel in Nederland ; dl 1).
- KLIK voor informatie in andere SITES (Koppellink)
|
|
|
|
